Kalıtım Kavramları

Açıklamasını ve görseldeki yerini görmek için bir kavrama tıklayın.

1. Allel (Anneden)

2. Allel (Babadan)

Oluşan Birey

Mor Çiçek

AA

Mor Çiçek

Saf Döl
(Homozigot)

Aa

Mor Çiçek

Melez Döl
(Heterozigot)

aa

Beyaz Çiçek

Saf Döl
(Homozigot)

Mendel Karakteri Seçin:

Anne Genotipi

Baba Genotipi

Döllenme İhtimalleri

Çaprazlama Sonucu

Anne

Baba

Hastalık Geni Taşıyıcılarını Göster (Akraba Evliliği Riski)

Akraba Olmayan Evlilik

Akraba Evliliği (Kuzenler)

Akraba Evliliği Neden Riskli?

Kalıtsal hastalıkların çoğu çekinik (a) genlerle taşınır. Sadece bir tane çekinik gen taşıyan birey (Aa) tamamen sağlıklı görünür (taşıyıcıdır).

Toplumda, birbirini tanımayan iki kişinin aynı nadir hastalık genini taşıma ihtimali çok düşüktür. Ancak akrabalar ortak atalardan geldikleri için genetik yapıları birbirine çok benzerdir. Dede veya ninede bulunan çekinik bir hastalık geni, kuşaklar boyu sessizce (Aa) taşınabilir.

Akraba evliliği sonucunda, anne ve babadan gelen bu aynı çekinik genlerin (a ve a) yan yana gelerek (aa) hasta bir çocuk oluşturma ihtimali, akraba olmayanlara göre çok daha yüksektir. Yukarıdaki tabloda butona basarak bu gizli taşıyıcılığın nesilden nesile nasıl aktarıldığını görebilirsiniz.

Çift Zincirli DNA ve Mutasyon Tipleri

Modifikasyon Örnekleri

Canlının dış görünüşünde çevre etkisiyle (ısı, ışık, besin vb.) meydana gelen, kalıtsal olmayan (DNA yapısı değişmeyen, sadece işleyişi değişen) özelliklerdir.

Ortam Sıcaklığı: 20°C

Çuha çiçeği tohumları 15-25°C sıcaklıkta yetiştirildiğinde Kırmızı renkli, 25-35°C sıcaklıkta yetiştirildiğinde ise Beyaz renkli çiçekler açar. DNA'sındaki genlerin yapısı aynıdır ancak ortam sıcaklığına göre genin işleyişi değişir.

Güneş Işığı Miktarı: Antrenman (Spor):

Güneş altında kalan insanın derisindeki melanin pigmenti üretimi artar ve bronzlaşır.
Ağırlık kaldıran insanın kas kütlesi artar.
Her iki durum da gen işleyişinin değişmesidir (modifikasyon). Kişinin çocuğu doğduğunda bronz tenli veya kaslı doğmaz (Kalıtsal değildir).

Arı Larvası Nasıl Beslendi?

Dişi arı larvaları çiçek tozu (polen) ile beslenirse üreme yeteneği olmayan, küçük yapılı İşçi Arı olurlar.

Eğer çok besleyici olan Arı Sütü ile beslenirlerse irileşir ve üreme yeteneği olan Kraliçe Arı olurlar.
Beslenmeye bağlı bu değişim klasik bir modifikasyon örneğidir.

İşçi Arı (Kısır)

Özellikleri sürükleyerek doğru kutuya bırakın.

Genin/DNA'nın Yapısı Değişir

Üreme Hücresindeyse Kalıtsaldır

Genin İşleyişi Değişir (Yapısı Değil)

Kalıtsal Değildir (Geçicidir)

Radyasyon, X Işını Sebep Olabilir

Isı, Işık, Besin Sebep Olabilir

Mutasyon

Modifikasyon

Özellik	Mutasyon	Modifikasyon
DNA yapısı değişir mi?	Evet (Yapı değişir)	Hayır (İşleyiş değişir)
Kalıtsal olabilir mi?	Evet (Üreme hücresindeyse)	Hayır (Kesinlikle aktarılmaz)
Çevre etkisi var mı?	Evet (Radyasyon, kimyasal)	Evet (Isı, ışık, besin)
Örnek	Albinoluk, Altıparmaklılık, Down Sendromu	Bronzlaşma, Çuha çiçeğinin renk değiştirmesi

Adaptasyon (Çevreye Uyum): Canlıların yaşama ve üreme şansını artıran kalıtsal özellikleridir.

Görseldeki "+" Noktalarına Tıklayın

Canlının adaptasyon özelliklerini ve MEB müfredatı kazanımlarını görmek için resim üzerindeki işaretli alanları inceleyin.